‘Ontwikkel technologie mét mensen met dementie’

Topcare en het Expertise Centrum Dementie & Technologie (ECDT) verzorgden op 8 juni een webinar over de inzet van ‘warme technologie’ in de dementiezorg. De kunst is om technologie vooral samen mét mensen met dementie te ontwikkelen (co-design), benadrukten Sandra Suijkerbuijk en Ans Tummers van het ECDT.

Na een korte introductie door Anne-Wil Heemskerk namens Topcare vertelden Suijkerbuijk en Tummers dat het ECDT onderzoek en praktijk dichter bij elkaar wil brengen. Zoals zij tijdens het webinar benoemden, is de missie van het ECDT “het overbruggen van de kloof tussen academisch onderzoek en praktische implementatie, waarbij we de stem van mensen met dementie zelf centraal stellen in alles wat we doen”. Die gedachte vormde de rode draad van de bijeenkomst.

Technologie in de dementiezorg

In de zorg- en welzijnssector ontstaan steeds meer mogelijkheden om technologie in te zetten ter ondersteuning van cliënten, naasten en zorgprofessionals. Binnen het ECDT ligt de focus daarbij specifiek op dementie.

Suijkerbuijk: “Bij het ECDT gebruiken wij Warme Technologie. Dit concept draait om gebruiksvriendelijke, niet-stigmatiserende technologie die uitgaat van wat mensen met dementie nog wél kunnen. Het gaat dus niet om technologie die vóór mensen met dementie wordt bedacht, maar om oplossingen die samen mét hen worden ontwikkeld. Hun ervaringen, wensen en mogelijkheden vormen daarbij het uitgangspunt.”

Het ECDT werkt vanuit vijf uitgangspunten: impact, innovatie, interdisciplinariteit, inclusiviteit en intergenerationeel samenwerken. Daarmee worden verschillende perspectieven samengebracht, zoals zorg, technologie, design, psychologie, ethiek, onderwijs en praktijkervaring. Ook mensen met dementie, naasten, zorgprofessionals, studenten en maatschappelijke partners worden actief betrokken.

Voorbeelden uit de praktijk

Tijdens het webinar kwamen verschillende voorbeelden van technologie aan bod die op een warme manier kunnen worden ingezet. Een voorbeeld die Tummers toelichtte was de ontwikkeling van een traditionele alarmknop naar een product met een vriendelijker ontwerp. “Waar een alarmknop voor sommige mensen stigmatiserend kan voelen, kan een ander ontwerp ervoor zorgen dat dezelfde functie prettiger en vanzelfsprekender wordt gebruikt.”

Ook het WelThuis Kompas kwam aan bod. “Dit kompas helpt mensen met dementie om de weg naar huis terug te vinden”, vertelde Tummers. “Wanneer iemand bijvoorbeeld boodschappen gaat doen en onderweg niet meer weet hoe hij of zij thuis moet komen, wijst het kompas de richting naar huis. Zo kan technologie bijdragen aan zelfstandigheid, veiligheid en eigen regie.”

Daarnaast werd kort stilgestaan bij de mogelijkheden van AI binnen Warme Technologie. Ook daarbij blijft de vraag belangrijk hoe technologie op een mensgerichte manier kan worden ingezet voor mensen met dementie.

Co-design als basis

Een belangrijk onderdeel van Warme Technologie is co-design. Dat betekent dat mensen met dementie vanaf het begin worden betrokken bij de ontwikkeling van technologie. Suijkerbuijk en Tummers benadrukten dat dit om een andere aanpak vraagt. “Standaard ontwerpmethoden zijn vaak abstract of gericht op toekomstscenario’s, terwijl co-design met mensen met dementie juist vraagt om samenwerking die aansluit bij hun leefwereld”, aldus Suijkerbuijk.

“Vertrouwen speelt daarin een grote rol”, vulde Tummers aan. “Informele gesprekken en smalltalk zijn geen bijzaak, maar een belangrijk onderdeel van het ontwerpproces. Door elkaar eerst te leren kennen, ontstaat een veilige omgeving waarin mensen met dementie hun ervaringen kunnen delen. Ook familieleden kunnen helpen om verhalen te duiden, al blijft het belangrijk dat de stem van de persoon met dementie zelf centraal staat.”

Co-design is bovendien geen vaststaand proces. Vaak wordt gewerkt in stappen zoals verkennen, ontwerpen en evalueren, maar die fases kunnen door elkaar heen lopen. Door steeds terug te keren naar de gebruiker, kan technologie beter aansluiten bij wat iemand nodig heeft in het dagelijks leven.

Kennis delen binnen het netwerk

Tot slot gingen Suijkerbuijk en Tummers met de deelnemers in gesprek over vraagstukken en knelpunten binnen hun eigen organisaties. Daarbij kwam onder meer aan de orde of Warme Technologie past bij hun zorgorganisatie en wat zij mogelijk al doen op dit gebied.

De bijeenkomst bood daarmee niet alleen een introductie op Warme Technologie, maar ook ruimte voor herkenning, verdieping en kennisuitwisseling binnen het Topcare-netwerk. Het webinar maakte duidelijk dat technologie in de dementiezorg veel kan betekenen, zolang deze wordt ontwikkeld vanuit de leefwereld van mensen met dementie.